Có những lúc chúng ta nghĩ rằng sống có ý nghĩa là phải làm được thật nhiều điều cho người khác. Thế là mình nhận thêm một việc, cố gắng có mặt mỗi khi ai đó cần và đôi khi đặt nhu cầu của bản thân xuống sau cùng. Nhưng lối sống cống hiến không có nghĩa là cho đi càng nhiều càng tốt. Quan trọng hơn là hiểu mình muốn đóng góp điều gì, cho ai và làm sao để sự cho đi ấy vẫn có thể đồng hành với một cuộc sống cân bằng.
Lối Sống Cống Hiến Là Gì?
Lối sống cống hiến có thể hiểu là cách một người chủ động sử dụng thời gian, khả năng và những điều mình có để tạo ra giá trị cho người khác, cộng đồng hoặc một mục tiêu mà bản thân cho là ý nghĩa. Đó có thể là công việc mình theo đuổi, kiến thức mình chia sẻ, sự quan tâm dành cho những người xung quanh hay những đóng góp nhỏ trong đời sống hằng ngày.
Nhà tâm lý học Viktor Frankl, tác giả Man’s Search for Meaning (Đi Tìm Lẽ Sống), dành nhiều sự quan tâm cho câu hỏi con người tìm thấy ý nghĩa cuộc sống như thế nào. Trong cách tiếp cận của ông, ý nghĩa của lối sống cống hiến không chỉ đến từ việc tìm kiếm cảm giác vui vẻ cho bản thân mà còn có thể xuất hiện khi chúng ta hướng đến một công việc, một con người hoặc một điều có giá trị vượt ra ngoài chính mình.
Nhìn theo cách này, sống cống hiến không đồng nghĩa với việc phải hy sinh càng nhiều càng tốt. Một sự đóng góp có ý nghĩa thường bắt đầu từ lựa chọn của chính mình: mình thấy điều đó đáng làm và sẵn lòng dành công sức cho nó. Điều này khá khác với việc liên tục gồng gánh vì cảm thấy mình “phải” làm hoặc sợ người khác thất vọng.
Ikigai Và Việc Tìm Ra Điều Mình Muốn Cống Hiến
Không phải ai cũng biết ngay mình muốn cống hiến điều gì cho cuộc sống. Có người tìm thấy điều đó khá sớm qua công việc mình yêu thích, nhưng cũng có người phải trải qua nhiều công việc, nhiều mối quan hệ và cả những lần thay đổi hướng đi mới dần hiểu điều gì thật sự quan trọng với mình. Nếu bạn cũng đang ở trong giai đoạn này, phong cách sống Ikigai có thể là một góc nhìn thú vị để tham khảo.
Ikigai là một khái niệm của Nhật Bản, thường được hiểu đơn giản là điều khiến bạn cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa và đáng để thức dậy mỗi ngày. Khi được nhắc đến trong các nội dung phát triển bản thân hiện nay, Ikigai thường gắn với bốn câu hỏi: Bạn thích làm gì? Bạn giỏi điều gì? Xung quanh đang cần điều gì? Và điều bạn làm có thể tạo ra giá trị như thế nào?
Thay vì cố tìm một câu trả lời thật hoàn hảo cho cả bốn câu hỏi, bạn có thể bắt đầu từ những điều gần gũi hơn. Chẳng hạn, bạn thích viết và có khả năng diễn đạt những điều phức tạp theo cách dễ hiểu, vậy kiến thức của bạn có thể giúp ích cho người khác không? Hay bạn là người kiên nhẫn, biết lắng nghe và thường khiến mọi người cảm thấy thoải mái khi chia sẻ, liệu đó có phải là một giá trị mà bạn muốn mang đến nhiều hơn?
Đôi khi, điều mình muốn cống hiến không phải là một mục tiêu thật lớn lao. Nó có thể nằm ngay trong công việc mình đang làm, cách mình đối xử với người khác hoặc một khả năng nhỏ mà mình sẵn sàng chia sẻ. Quan trọng là điều đó vừa có ý nghĩa với người khác, vừa khiến bạn cảm thấy thời gian và công sức mình bỏ ra là xứng đáng, đó mới là một lối sống cống hiến hữu ích.
Và cũng không cần vội tìm ra một “Ikigai của cả cuộc đời”. Những điều mình yêu thích, thế mạnh hay ưu tiên trong cuộc sống đều có thể thay đổi theo thời gian. Lối sống cống hiến vì thế cũng không phải một con đường được vạch sẵn, mà có thể bắt đầu từ việc hiểu mình hơn một chút và dùng những gì mình có để tạo ra giá trị theo cách phù hợp với chính mình.
Lối Sống Cống Hiến Có Đồng Nghĩa Với Hy Sinh Bản Thân?
Khi nhắc đến cống hiến, chúng ta khá dễ nghĩ đến hình ảnh một người luôn sẵn sàng cho đi, đặt người khác lên trước và chấp nhận thiệt thòi về mình. Nhưng lối sống cống hiến không có nghĩa là bạn phải hy sinh bản thân để chứng minh rằng mình đang sống có ích.
Bạn vẫn có thể quan tâm đến gia đình, giúp đỡ đồng nghiệp hay dành thời gian cho những hoạt động cộng đồng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc lúc nào cũng phải nói “được”. Có những ngày mình đủ thời gian và năng lượng để giúp một người khác, nhưng cũng có những lúc chính mình cần được nghỉ ngơi. Biết giới hạn của bản thân không làm cho sự cống hiến trở nên ít ý nghĩa hơn.
Khi Cho Đi Là Điều Mình Thật Sự Muốn Làm
Trong tâm lý học, Erik Erikson từng đề cập đến khái niệm generativity, nói về mong muốn chăm sóc, đóng góp và tạo ra những giá trị có ích cho người khác hoặc cho thế hệ sau. Điều này có thể xuất hiện dưới rất nhiều hình thức: nuôi dạy con cái, truyền lại kinh nghiệm, làm một công việc có ích, tham gia hoạt động cộng đồng hay đơn giản là giúp một người khác phát triển tốt hơn.
Nhìn từ góc độ này, lối sống cống hiến không nằm ở chuyện bạn đã cho đi bao nhiêu, mà còn ở lý do khiến bạn muốn làm điều đó. Khi mình chủ động lựa chọn và cảm thấy việc đang làm phù hợp với những giá trị mình tin tưởng, sự cho đi thường mang một ý nghĩa rất khác so với việc giúp đỡ chỉ vì sợ bị đánh giá hay cảm thấy có lỗi nếu từ chối.
Vì vậy, một lối sống cống hiến lành mạnh vẫn cần có ranh giới. Bạn có thể hết lòng với một điều mình tin là đúng, nhưng không nhất thiết phải có mặt trong mọi việc. Bạn có thể giúp người khác khi có khả năng và cũng có quyền nói “không” khi biết mình đã quá tải.
Khi Nào Sự Cống Hiến Bắt Đầu Trở Thành Áp Lực?
Ranh giới giữa lối sống cống hiến và cố gắng quá sức đôi khi không rõ ràng ngay từ đầu. Có thể ban đầu bạn chỉ muốn giúp một chút, nhưng rồi dần trở thành người luôn nhận thêm việc, luôn giải quyết vấn đề cho mọi người và hiếm khi dành thời gian cho chính mình.
Một cách đơn giản để nhận ra là thử để ý cảm giác của bản thân. Bạn nhận lời vì thật sự muốn giúp hay vì sợ người khác thất vọng? Bạn vẫn cảm thấy điều mình làm có ý nghĩa hay bắt đầu thấy mệt mỏi, khó chịu vì lúc nào cũng phải lo cho người khác? Và quan trọng hơn, bạn có cảm thấy mình được quyền từ chối hay không?
Mệt sau khi làm một việc có ích là chuyện bình thường. Nhưng nếu việc cho đi liên tục khiến bạn kiệt sức, mất thời gian cho những nhu cầu cơ bản của mình hoặc âm thầm mong người khác phải đáp lại tương xứng, đó có thể là lúc cần điều chỉnh. Đừng có ép mình sống một lối sống cống hiến mà khiến bản thân mình mất quá nhiều năng lượng.
Sau cùng, sống cống hiến không phải là sống hết mình cho người khác rồi bỏ quên mình. Chăm sóc bản thân, nghỉ ngơi và giữ những ranh giới cần thiết cũng là cách giúp bạn còn đủ năng lượng để tiếp tục tạo ra giá trị lâu dài. Đó cũng là lý do yêu thương bản thân và cống hiến thực ra không hề đối lập với nhau.
Biểu Hiện Của Lối Sống Cống Hiến Lành Mạnh
Một người có lối sống cống hiến không nhất thiết phải làm công việc thiện nguyện, tham gia những dự án lớn hay lúc nào cũng đặt người khác lên trước mình. Đôi khi, lối sống cống hiến thể hiện qua những điều rất bình thường: làm tốt công việc của mình, sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ khi có thể hoặc đơn giản là muốn những gì mình làm mang lại một giá trị nào đó cho người khác.
Điểm dễ nhận thấy nhất có lẽ là sự chủ động. Bạn giúp vì bản thân muốn giúp, chứ không phải vì sợ bị đánh giá nếu từ chối. Khi nhận một công việc hay dành thời gian cho ai đó, bạn hiểu lý do mình làm và cảm thấy điều ấy đáng để bỏ công sức. Vì vậy, dù đôi lúc có mệt, bên trong vẫn có cảm giác vui hoặc ít nhất là thấy việc mình vừa làm có ý nghĩa.
Người có lối sống cống hiến lành mạnh cũng thường hiểu rằng mình không thể giúp tất cả mọi người. Có việc mình làm được, có việc nên để người khác tự giải quyết và cũng có lúc cần nói “không” vì bản thân đã hết năng lượng. Ranh giới này không khiến họ trở nên ích kỷ, mà giúp việc cho đi không dần biến thành một nghĩa vụ nặng nề.
Một điều khác khá quan trọng là họ vẫn có cuộc sống của riêng mình. Họ dành thời gian cho công việc, gia đình hay cộng đồng nhưng cũng biết nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe và theo đuổi những điều mình yêu thích. Bởi nếu lúc nào cũng cố gắng cho đi trong khi bản thân đã cạn năng lượng, rất khó có được thái độ sống tích cực để duy trì một lối sống cống hiến lâu dài.
Và có lẽ biểu hiện đẹp nhất của sống cống hiến là khi bạn không quá bận tâm đến việc mình phải làm điều gì thật lớn lao. Một lời hướng dẫn dành cho người mới, vài giờ tham gia hoạt động cộng đồng, chia sẻ điều mình biết hay làm công việc của mình tử tế hơn mỗi ngày đều có thể tạo ra giá trị. Quan trọng không phải mình đã cho đi nhiều đến đâu, mà là những gì mình làm có thật sự có ích và vẫn phù hợp với chính mình hay không.
Cách Xây Dựng Lối Sống Cống Hiến Mỗi Ngày
Nhắc đến cống hiến, nhiều người thường nghĩ mình phải làm một điều gì đó thật lớn: tham gia hoạt động xã hội, dành nhiều tiền cho thiện nguyện hay tạo ra một thay đổi đáng kể cho cộng đồng. Thực tế, lối sống cống hiến có thể bắt đầu từ những việc nhỏ hơn rất nhiều. Quan trọng là mình nhận ra đâu là điều bản thân có thể làm tốt và điều đó có thể mang lại giá trị gì cho người khác.
Bắt đầu từ những gì gần mình nhất. Bạn không cần đi đâu xa để tìm cơ hội đóng góp. Có thể đồng nghiệp mới đang cần một chút hướng dẫn, người thân đang muốn có người lắng nghe hoặc khu phố nơi bạn sống có một hoạt động cộng đồng cần thêm người hỗ trợ. Đôi khi chỉ một việc nhỏ được làm đúng lúc cũng đã có ý nghĩa với một ai đó.
Dùng thế mạnh của mình để giúp đỡ. Cống hiến sẽ dễ duy trì hơn khi bạn không phải cố trở thành một người hoàn toàn khác. Nếu giỏi một lĩnh vực nào đó, bạn có thể chia sẻ kiến thức. Nếu thích nấu ăn, một bữa ăn dành cho người mình quan tâm cũng là cách cho đi. Nếu có khả năng kết nối mọi người, bạn có thể dùng điều đó để xây dựng một cộng đồng tích cực hơn. Mỗi người đều có một cách đóng góp riêng, nên không cần nhìn người khác rồi nghĩ rằng mình cũng phải làm giống họ.
Đừng vội nhận lời mọi thứ. Đây có lẽ là điều dễ quên nhất khi muốn trở thành người có lối sống cống hiến. Trước khi nói “được”, hãy thử xem lịch trình và năng lượng của mình có thật sự cho phép hay không. Nếu một việc khiến bạn phải liên tục bỏ bê sức khỏe, công việc hoặc những nhu cầu quan trọng của bản thân, việc từ chối không có nghĩa là bạn thiếu nhiệt tình. Giữ lại một phần năng lượng cho mình cũng là cách để có thể cho đi lâu hơn.
Đừng đợi có thật nhiều mới bắt đầu cho đi. Không phải lối sống cống hiến nào cũng cần tiền bạc và dư dả mới bắt đầu thực hiện. Thời gian, kiến thức, kinh nghiệm, sự quan tâm hay thậm chí một lời động viên đúng lúc đều có giá trị. Thay vì nghĩ “sau này khi có điều kiện mình sẽ làm”, bạn có thể bắt đầu với những gì mình đang có ngay hôm nay, ít thôi nhưng vẫn rất ý nghĩa với người khác.
Nhớ dành thời gian cho chính mình. Một lối sống cống hiến lành mạnh không nên khiến bạn lúc nào cũng trong trạng thái phải cố gắng. Có những ngày mình muốn giúp người khác, nhưng cũng sẽ có ngày chỉ muốn nghỉ ngơi và thu lại năng lượng. Điều đó hoàn toàn bình thường. Bạn có thể tham khảo thêm những cách giải tỏa stress khi cảm thấy mình đang phải gánh quá nhiều thứ cùng lúc.
Thỉnh thoảng nhìn lại điều mình đang làm. Có những việc từng khiến mình rất hào hứng nhưng sau một thời gian lại không còn phù hợp nữa. Vì vậy, đôi lúc hãy tự hỏi: “Mình còn muốn làm điều này không?”, “Nó có thật sự giúp ích cho ai không?” và “Mình có đang ổn với cách cho đi hiện tại không?”. Việc điều chỉnh không có nghĩa là bạn bỏ cuộc, mà đơn giản là tìm một lối sống cống hiến phù hợp hơn với giai đoạn hiện tại.
Cuối cùng, xây dựng lối sống cống hiến không phải là cố lấp đầy mỗi ngày bằng thật nhiều việc tốt. Có lẽ điều đáng hướng đến hơn là sống đủ để ý đến những người xung quanh, biết mình có thể đóng góp điều gì và sẵn lòng làm khi có khả năng. Những thay đổi có ý nghĩa đôi khi cũng bắt đầu từ những việc nhỏ như vậy. Đây cũng là một phần của việc xây dựng sức mạnh tinh thần theo cách bền vững hơn.
Lời Kết
Lối sống cống hiến không nằm ở việc mình cho đi được bao nhiêu, mà ở cách mình sử dụng những điều mình có để tạo ra giá trị mà không bỏ quên chính mình. Khi biết lựa chọn điều đáng để dành tâm sức, đồng thời giữ được những ranh giới cần thiết, lối sống cống hiến có thể trở thành một phần tự nhiên của một cuộc sống có ý nghĩa. Bạn có thể khám phá thêm những góc nhìn khác về lối sống trên A Free Corner để tìm cho mình cách sống phù hợp nhé.
