Có bao giờ bạn lướt qua một tin buồn trên mạng xã hội, thoáng nghĩ “tội quá”, rồi chỉ vài giây sau đã chuyển sang video tiếp theo? Hoặc một ngày vốn đáng lẽ phải vui nhưng lại trôi qua khá bình thường, chẳng thật sự háo hức, cảm giác như mình đang có một lối sống vô cảm bên trong. Khi cảm xúc dần trở nên nhạt đi như vậy, nhiều người thường gọi đó là trạng thái vô cảm. Vậy lối sống vô cảm là gì, vì sao nó xuất hiện và làm thế nào để tìm lại sự kết nối với cảm xúc của mình?
Lối sống vô cảm là gì?
Nói một cách gần gũi, lối sống vô cảm có thể được hiểu là trạng thái một người dần ít phản ứng cảm xúc hơn với những điều xảy ra xung quanh hoặc ngay trong chính cuộc sống của mình. Bạn vẫn đi làm, đi học, trò chuyện, trả lời tin nhắn và hoàn thành những việc cần làm, nhưng cảm giác vui, buồn, hào hứng hay gắn kết với mọi thứ lại không còn rõ như trước. Có người mô tả giai đoạn này rất đơn giản: “Mình vẫn sống bình thường, chỉ là chẳng cảm thấy gì nhiều.”
Điều quan trọng là không nên vội đánh đồng lối sống vô cảm với lạnh lùng hay ích kỷ. Trạng thái tê liệt hoặc xa cách về mặt cảm xúc có thể xuất hiện sau thời gian căng thẳng kéo dài, kiệt sức hoặc trải qua những chuyện khiến bạn phải cố gắng chịu đựng quá lâu. Vì vậy, thay vì tự hỏi “Sao dạo này mình vô tâm vậy?”, đôi khi một câu hỏi phù hợp hơn lại là “Mình đã mệt mỏi trong bao lâu rồi?”.
Vì sao lối sống vô cảm dễ xuất hiện?
Không có một nguyên nhân duy nhất khiến cảm xúc trở nên nhạt đi và lối sống vô cảm dễ xuất hiện. Có người chỉ trải qua trạng thái này trong một khoảng thời gian ngắn, nhưng cũng có người nhận thấy nó kéo dài sau nhiều tháng sống trong áp lực, thiếu nghỉ ngơi hoặc liên tục phải tiếp nhận quá nhiều thông tin.
Quá tải thông tin và mạng xã hội
Chỉ vài phút lướt điện thoại, bạn có thể đi từ một video hài hước sang tin về thiên tai, một câu chuyện buồn, hình ảnh đám cưới rồi lại đến quảng cáo đồ ăn. Cảm xúc phải liên tục chuyển trạng thái nhưng gần như không có đủ thời gian để thật sự xử lý những gì vừa nhìn thấy. Khi tiếp xúc quá nhiều với các nội dung căng thẳng hoặc tiêu cực, một số người có thể dần giảm phản ứng cảm xúc và thấy mọi thứ “trôi qua” nhanh hơn.
Đó cũng là lý do việc đọc một tin buồn rồi tiếp tục lướt mạng chưa chắc có nghĩa bạn là người thờ ơ. Đôi khi, bạn đơn giản đang tiếp nhận nhiều hơn mức bản thân có thể xử lý vào thời điểm đó. Đây thường là nguyên nhân đầu tiên khi ta nghĩ đến lý do dẫn đến lối sống vô cảm.
Cuộc sống lặp lại và thiếu điều để mong chờ
Một ngày bắt đầu bằng việc thức dậy, đi làm, về nhà, ăn tối, lướt điện thoại rồi ngủ, và hôm sau lại gần giống như vậy. Một lịch trình ổn định không phải điều xấu, nhưng nếu trong thời gian dài cuộc sống chỉ còn những việc “phải làm”, cảm giác hào hứng cũng rất dễ nhạt đi. Khi không có nhiều trải nghiệm mới, sở thích cá nhân hay những khoảng thời gian thật sự thuộc về mình, chúng ta dễ chuyển sang trạng thái sống theo quán tính.
Điều thú vị là đôi khi bạn không cần thay đổi điều gì quá lớn để giảm đi lối sống vô cảm. Một buổi chiều dành cho sở thích cũ, một cuộc hẹn với người lâu ngày chưa gặp hay đơn giản là một kế hoạch nhỏ vào cuối tuần cũng có thể tạo ra cảm giác mong chờ mà cuộc sống thường ngày đang thiếu.
Căng thẳng kéo dài
Sau một khoảng thời gian phải liên tục giải quyết công việc, chuyện gia đình, tài chính hoặc những vấn đề cá nhân, có người nhận thấy mình không còn phản ứng mạnh với mọi chuyện như trước . Đây là lúc lối sống vô cảm bắt đầu xuất hiện. Ban đầu, việc tạm gác cảm xúc sang một bên có thể giúp bạn xử lý những việc cấp thiết, nhưng nếu tình trạng này kéo dài, cả những cảm xúc tích cực như vui vẻ, tò mò hay hào hứng cũng có thể trở nên khó cảm nhận hơn.
Nếu trước đó bạn thường xuyên mắc kẹt trong những suy nghĩ tiêu cực về bản thân hoặc phải trải qua một khoảng thời gian căng thẳng liên tục, việc nhìn lại giai đoạn ấy cũng có thể giúp bạn hiểu rõ hơn vì sao mình đang cảm thấy “chai” đi.
Tránh đối diện với những cảm xúc khó chịu
Có những chuyện mỗi lần nghĩ đến đều khiến chúng ta buồn, tức giận hoặc thất vọng, và đôi khi cách dễ nhất để tiếp tục cuộc sống là cố không nghĩ tới nữa. Nhưng cảm xúc không phải lúc nào cũng có thể được đóng mở riêng từng loại. Khi một người cố né tránh nỗi buồn trong thời gian dài, đôi khi niềm vui, sự hào hứng hay cảm giác gần gũi với người khác cũng trở nên nhạt hơn.
Dấu hiệu nhận biết lối sống vô cảm
Không phải cứ có một vài biểu hiện dưới đây là bạn đang rơi vào trạng thái có lối sống vô cảm. Ai cũng có những ngày mệt mỏi, chán nản hoặc chẳng muốn quan tâm đến điều gì. Điều đáng chú ý hơn là khi cảm giác ấy xuất hiện thường xuyên, kéo dài và dần ảnh hưởng đến nhiều mặt trong cuộc sống.
- Những điều từng khiến bạn vui giờ không còn hấp dẫn như trước. Một món ăn yêu thích, cuộc gặp bạn bè hay chuyến đi đã mong đợi từ lâu cũng không tạo ra nhiều cảm xúc.
- Khó gọi tên cảm xúc của mình. Khi ai đó hỏi “Dạo này bạn thế nào?”, bạn không biết nên trả lời là vui, buồn hay mệt, chỉ cảm thấy mọi thứ khá mơ hồ.
- Làm mọi thứ theo quán tính. Bạn vẫn hoàn thành công việc mỗi ngày nhưng ít để ý mình đang thật sự cảm thấy thế nào.
- Ít muốn chia sẻ với người khác. Những cuộc trò chuyện dần trở thành hỏi gì đáp nấy, còn bản thân cũng không biết mình muốn kể điều gì.
- Phản ứng cảm xúc nhẹ hơn trước. Tin vui không khiến bạn quá vui, chuyện buồn cũng không chạm tới mình nhiều như trước.
- Có cảm giác mình chỉ đang “đi qua” từng ngày. Không hẳn có chuyện gì quá tệ xảy ra, nhưng cũng lâu rồi bạn không nhớ lần gần nhất mình thật sự mong chờ điều gì.
Một dấu hiệu riêng lẻ thường chưa nói lên nhiều điều hay thể hiện lối sống vô cảm bên trong bạn. Điều quan trọng hơn là xem cảm giác này kéo dài bao lâu và có khiến bạn dần xa cách với công việc, sở thích, gia đình hay những mối quan hệ xung quanh hay không.
Vô cảm không giống với vô tâm
Khá nhiều người dễ nhầm lẫn sống vô tâm với lối sống vô cảm. Một người vô tâm thường được nhắc đến trong bối cảnh cách họ cư xử với người khác, chẳng hạn ít để ý tới cảm xúc hay nhu cầu của những người xung quanh. Trong khi đó, một người đang cảm thấy vô cảm hoặc tê liệt cảm xúc vẫn có thể quan tâm rất nhiều đến người khác, chỉ là bản thân họ khó cảm nhận hoặc thể hiện cảm xúc mạnh như trước.
Ví dụ, bạn biết một người bạn đang buồn và vẫn muốn ở bên cạnh họ, nhưng trong lòng lại không xuất hiện cảm giác đồng cảm rõ ràng như trước đây. Điều đó không nhất thiết có nghĩa bạn đã trở thành một người lạnh lùng. Đôi khi, chính bạn cũng đang ở trong trạng thái cần được nghỉ ngơi và kết nối lại với cảm xúc của mình. Đây là khi bạn đang xuất hiện dấu hiệu của lối sống vô cảm chứ không phải là vô tâm.
Điều gì đang thực sự xảy ra bên trong bạn?
Khi nhận thấy mình ngày càng ít cảm xúc, phản ứng đầu tiên của nhiều người là tự trách: “Dạo này mình vô tâm quá” hoặc “Sao mình chẳng còn thiết tha gì nữa?”. Nhưng thay vì vội phán xét bản thân, bạn có thể thử nhìn lại vài tuần hoặc vài tháng gần đây xem mình đã sống như thế nào, có thực sự là lối sống vô cảm hay không. Bạn có đang thiếu ngủ, quá tải công việc, vừa trải qua một chuyện buồn hoặc dành quá nhiều thời gian trên mạng nhưng lại rất ít thời gian trò chuyện thật sự với người mình tin tưởng?
Đôi khi, lối sống vô cảm không phải vấn đề đứng riêng một mình mà chỉ là dấu hiệu cho thấy một điều gì đó phía sau đang cần được chú ý. Việc học cách nhận diện và gọi tên cảm xúc cũng có thể giúp bạn hiểu rõ mình hơn. Thay vì chỉ nói “mình không ổn”, thử cụ thể hơn một chút: mình đang thất vọng, bực bội, mệt mỏi, cô đơn hay chỉ đang cần được nghỉ. Nếu thấy khó, bạn có thể đọc thêm về cách kiểm soát cảm xúc để hiểu cảm xúc của mình trước khi tìm cách thay đổi chúng.
Cách tìm lại kết nối cảm xúc
Bạn không cần ép mình phải vui trở lại ngay lập tức để xóa bỏ đi cảm giác đang sống trong một lối sống vô cảm. Càng đặt mục tiêu “mình phải hết vô cảm”, bạn càng dễ biến cảm xúc thành một áp lực mới. Thay vào đó, có thể bắt đầu từ những điều nhỏ và để bản thân có thời gian phản ứng một cách tự nhiên hơn.
Giảm bớt thời gian tiếp nhận thông tin
Bạn không nhất thiết phải xóa mạng xã hội hay “detox” điện thoại nhiều ngày. Chỉ cần thử tạo ra một vài khoảng không có màn hình, chẳng hạn không dùng điện thoại trong lúc ăn, tắt bớt thông báo hoặc dành 30 phút trước khi ngủ cho một hoạt động khác. Khi đầu óc không phải liên tục tiếp nhận thông tin mới, bạn cũng có nhiều khoảng trống hơn để nhận ra mình đang thật sự cảm thấy gì.
Tìm lại những điều từng khiến mình thích
Hãy thử nhớ xem trước đây bạn thường làm gì chỉ vì thích, không phải vì công việc hay vì nó giúp mình “phát triển bản thân”. Có thể là nghe một album cũ, đọc sách, nấu ăn, trồng cây, đi bộ hay gặp một người bạn. Bạn không cần mong chờ cảm giác vui sẽ quay lại ngay, chỉ cần chú ý xem mình có dễ chịu hơn một chút hay không.
Chăm sóc cơ thể trước khi đòi hỏi tinh thần phải ổn
Khi ngủ quá ít, ăn uống thất thường hoặc luôn trong trạng thái mệt mỏi, việc yêu cầu bản thân phải tích cực và hào hứng đôi khi là một đòi hỏi khá khó. Vì vậy, quay lại những điều cơ bản như ngủ đủ hơn, ăn đúng bữa, vận động nhẹ và dành thời gian ngoài trời cũng là một cách đơn giản để cơ thể có cơ hội hồi phục trước.
Tạo ra những cuộc trò chuyện thật sự
Chúng ta có thể nhắn hàng chục tin mỗi ngày nhưng vẫn cảm thấy mình chẳng thật sự nói chuyện với ai. Nếu có một người khiến bạn cảm thấy an toàn khi chia sẻ, thử dành một buổi để trò chuyện mà không vừa nói vừa nhìn điện thoại. Bạn cũng không cần kể hết mọi chuyện. Đôi khi chỉ cần có người hỏi “Dạo này thật sự thế nào?” và cho bạn đủ thời gian để nghĩ về câu trả lời đã tạo ra một cảm giác kết nối rất khác.
Nếu muốn những cuộc trò chuyện ấy sâu hơn, bạn có thể tham khảo thêm về lắng nghe tích cực để cả hai dễ hiểu nhau hơn.
Tạo cho mình một điều nhỏ để mong chờ
Không phải lúc nào chúng ta cũng cần một mục tiêu lớn để cảm thấy cuộc sống đang chuyển động. Đôi khi chỉ cần một buổi cà phê cuối tuần, một bộ phim muốn xem, một quán ăn mới hoặc một cuộc hẹn với người bạn lâu ngày chưa gặp cũng đủ để tạo ra một “điểm hẹn” nhỏ trong tuần.
Những niềm vui này có vẻ rất bình thường, nhưng chính sự bình thường ấy lại giúp cuộc sống bớt cảm giác ngày nào cũng giống ngày nào. Bạn sẽ dễ dàng cảm thấy háo hức hơn, không còn nghĩ mình ở trong lối sống vô cảm nữa.
Đừng biến việc “hết lối sống vô cảm” thành áp lực mới
Có ngày bạn sẽ thấy khá hơn, cũng có ngày chẳng muốn làm gì. Điều đó không có nghĩa những thay đổi trước đó không có tác dụng. Cảm xúc thường không quay lại theo một đường thẳng và cũng không có một thời điểm cụ thể mà bạn có thể nói “từ hôm nay mình đã ổn hoàn toàn”.
Thay vì liên tục kiểm tra xem mình đã vui trở lại chưa, hãy thử đối xử với bản thân nhẹ nhàng hơn một chút. Nếu đây cũng là điều bạn đang tập làm, bài viết về yêu thương bản thân có thể là một điểm bắt đầu phù hợp.
Làm sao biết mình đang vô cảm hay chỉ mệt mỏi nhất thời?
Ranh giới giữa hai trạng thái này không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nếu bạn vừa trải qua một tuần chạy deadline, ngủ ít hoặc phải giải quyết quá nhiều việc cùng lúc, cảm giác “không muốn quan tâm gì nữa” có thể đơn giản là do mệt. Sau vài ngày được nghỉ ngơi, ngủ đủ hoặc tạm tách khỏi công việc, tâm trạng thường dần trở lại bình thường.
Điều đáng chú ý hơn là khi cảm giác trống rỗng hoặc mất hứng thú kéo dài nhiều tuần, xuất hiện ở nhiều mặt của cuộc sống và không cải thiện đáng kể ngay cả khi bạn đã có thời gian nghỉ. Chẳng hạn, bạn không chỉ chán công việc mà còn không còn muốn gặp bạn bè, không hứng thú với sở thích cũ hoặc những điều từng khiến mình vui.
Nếu tình trạng này kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng rõ đến công việc, học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ, việc trò chuyện với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ có thể giúp bạn hiểu nguyên nhân rõ hơn. Bạn không cần phải tự xác định chính xác mình đang gặp vấn đề về lối sống vô cảm không rồi mới được phép tìm kiếm sự hỗ trợ.
Lời kết
Có những giai đoạn chúng ta vẫn đi làm, vẫn gặp gỡ mọi người và hoàn thành mọi việc nhưng bên trong lại cảm giác mình có lối sống vô cảm, lạc giữa cuộc sống của chính mình.. Nếu gần đây bạn cũng có cảm giác như vậy, đừng vội ép bản thân phải vui lên hay tự trách mình vì sống một lối sống vô cảm. Nếu bạn muốn đọc thêm những góc nhìn gần gũi về cảm xúc, các mối quan hệ và cuộc sống thường ngày, có thể ghé chuyên mục Lối sống của A Free Corner để khám phá thêm.
