Lối sống của người Nhật xưa nay vẫn rất nổi tiếng không chỉ bởi sự tận tâm dành cho công việc mà còn trong cả nếp sinh hoạt và lối sống của họ. Một người thợ thủ công vẫn chăm chút cho từng món đồ dù đã làm nghề hàng chục năm, một bữa cơm được chuẩn bị vừa đủ hay khu vườn nhỏ luôn có người ghé chăm mỗi sáng. Những góc nhìn trong văn hóa Nhật Bản có thể gợi cho chúng ta cách dành thời gian cho điều mình yêu quý, sử dụng những gì đang có và chăm sóc cuộc sống có ý nghĩa hơn.
Lối sống của người Nhật có gì đáng để tìm hiểu?
Khi nhắc đến lối sống của người Nhật, chúng ta thường nghĩ đến sự kỷ luật, cách chăm chút tỉ mỉ, tinh tế cho từng việc nhỏ và những thói quen được gìn giữ qua nhiều năm. Tuy vậy, nhịp sống của một nhân viên giữa thành phố đông đúc sẽ khác với người cao tuổi ở vùng quê, bởi mỗi người đều có công việc, những điều phải lo toan và những cách tận hưởng cuộc sống rất riêng. Những triết lý quen thuộc trong lối sống của người Nhật vì thế cũng được mỗi người đón nhận theo cách khác nhau.
Sự quan tâm dành cho Nhật Bản còn đến từ tuổi thọ cao của con người nơi đây, bảng tuổi thọ năm 2025 của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản ghi nhận tuổi thọ trung bình khi sinh đạt 81,35 năm ở nam và 87,33 năm ở nữ. Đây là số liệu rất đáng ngưỡng mộ, nhưng để hiểu vì sao người dân sống thọ, chúng ta cần nhìn vào điều kiện sống, khả năng tiếp cận y tế và nhiều yếu tố đời sống khác nữa. Những quan niệm như Ikigai hay Wabi-sabi có thể mang đến nhiều điều đáng suy ngẫm và học hỏi.
Tìm hiểu thêm về lối sống của người Nhật cũng là cách để chúng ta nhìn lại cuộc sống của mình mỗi ngày, từ thời gian dành cho người thân, cách mình chọn mua những món đồ đến cách tự đối xử với bản thân mình. Khi hiểu hơn về những triết lý ấy, bạn có thể nhận ra điều mình muốn thay đổi và bắt đầu từ một thói quen nhỏ, sao cho vừa vặn với nhu cầu và nhịp sống hiện tại.
5 Triết Lý Và Thói Quen Đáng Học Hỏi
Ikigai – Điều khiến mỗi ngày trở nên đáng sống
Trong lối sống của người Nhật, Ikigai (生き甲斐) thường được diễn giải là điều khiến cuộc sống trở nên đáng sống, mang đến niềm vui hoặc cảm giác có ý nghĩa để một người tiếp tục mỗi ngày. Trong bài viết về Ikigai của Chính phủ Nhật Bản, những điều ấy có thể gắn với con cái, bạn bè, công việc hay một sở thích được gìn giữ qua nhiều năm. Vì thế, khi tìm hiểu về Ikigai, bạn không cần vội nghĩ đến một sứ mệnh lớn lao nào cả, bởi ý nghĩa sống luôn hiện diện trong những điều rất quen thuộc mỗi ngày.
Có lẽ bạn từng nhìn thấy sơ đồ bốn vòng tròn nói về điều mình yêu thích, điều mình làm tốt, điều thế giới cần và điều có thể mang lại thu nhập. Sơ đồ này là một cách diễn giải hiện đại được phổ biến rộng rãi, có thể giúp sắp xếp suy nghĩ về công việc và mục tiêu, nhưng không nên được xem là định nghĩa duy nhất của Ikigai. Tuy nhiên, Ikigai trong văn hóa lối sống của người Nhật thường có ý nghĩa rộng hơn thế rất nhiều.
Trong cuộc sống đời thường, Ikigai có thể đến từ niềm mong đợi được ngồi ăn cơm cùng người mình thương, dành một buổi chiều cho sở thích riêng hay cảm giác vui lòng khi giúp người thân gỡ được một chuyện khó. Nếu gần đây bạn thấy ngày nào cũng trôi qua giống nhau, hãy thử nghĩ xem điều mà lâu nay mình muốn làm như một cuộc hẹn lâu ngày, một sở thích bị bỏ quên và dành thời gian thực hiện một cách toàn tâm toàn ý, biết đâu bạn sẽ nhận ra cuộc sống của mình thực sự rất có ý nghĩa.
Kaizen – Cải thiện từ những thay đổi vừa sức
Kaizen (改善) có nghĩa là cải tiến và thường được nhắc đến trong lối sống của người Nhật với tinh thần cải tiến liên tục trong quản trị và sản xuất. Hệ thống sản xuất Toyota là một ví dụ quen thuộc mỗi khi nói về Kaizen, với tinh thần liên tục nhìn lại cách làm việc để tìm ra những điểm có thể cải thiện, dù rất nhỏ. Khi áp dụng vào đời sống, bạn cũng có thể bắt đầu từ một việc thường khiến mình mất thời gian hoặc thấy bất tiện, rồi thử điều chỉnh từng chút để sinh hoạt hằng ngày trở nên nhẹ nhàng hơn.
Nếu buổi sáng bạn thường trở nên vội vàng hơn chỉ vì phải tìm chìa khóa, ví tiền và những món đồ nhỏ, hãy thử chuẩn bị túi đồ từ tối hôm trước cùng một chỗ cất đồ cố định. Nếu muốn đọc sách nhưng đến cuối ngày bạn đã mệt, hãy thử dành thời gian đọc vài trang trong giờ nghỉ trưa, rồi tăng số lượng trang sách khi thấy thời gian thoải mái hơn. Chính nhờ những thay đổi nhỏ trong lối sống của người Nhật, mà mọi việc đối với họ dường như không quá vội vã vì những chi tiết nhỏ trong cuộc sống.
Đôi khi, Kaizen được diễn giải thành việc tiến bộ 1% mỗi ngày, nhưng đây không phải một quy tắc bắt buộc của khái niệm này, và cuộc sống cũng hiếm khi phát triển đều đặn như một phép tính. Sẽ có hôm bạn làm được nhiều hơn dự định, nhưng cũng có hôm chỉ đủ sức duy trì những việc quen thuộc. Những lúc ấy, hãy thử vận dụng thói quen này trong lối sống của người Nhật và điều chỉnh mục tiêu, nghỉ ngơi rồi bắt đầu lại xem sao nhé.
Mottainai – Trân trọng giá trị của những gì đang có
Trong lối sống của người Nhật, Mottainai (もったいない) thường được hiểu là cảm giác tiếc khi một thứ còn giá trị lại bị lãng phí, đồng thời gợi đến sự trân trọng dành cho công sức và tài nguyên đã tạo nên nó. Theo Highlighting Japan, tinh thần này nhắc chúng ta phải trân trọng những gì mình đang có, sử dụng đồ vật bền hơn và tránh lãng phí nguồn tài nguyên đã góp phần tạo nên chúng.
Bạn có thể bắt đầu bằng việc nhìn lại tủ lạnh trước khi đi chợ để biết nguyên liệu nào cần dùng sớm, lấy lượng thức ăn vừa đủ hoặc sửa chiếc áo còn tốt khi một đường chỉ bị tuột. Khi gặp những món đồ đang giảm giá, thử dành thêm chút thời gian suy nghĩ xem mình sẽ dùng nó để làm gì, có cần thiết để mua liền hay không. Những lựa chọn nhỏ như vậy vừa giúp hạn chế lãng phí, vừa cho mình cơ hội sử dụng tốt hơn những gì đã bỏ tiền và công sức để có được.
Tuy nhiên, trân trọng đồ vật vẫn cần đi cùng nhu cầu thực tế, bởi việc giữ lại quá nhiều thứ không còn dùng đến có thể khiến không gian sống của bạn trở nên chật chội hơn. Điều này cũng giải thích cho lý do vì sao lối sống của người Nhật thường đi kèm với phong cách sống tối giản. Mottainai gợi cho chúng ta cách cân nhắc điều thật sự cần và dành sự chú ý cho giá trị sử dụng của những gì mình sở hữu hơn là chạy theo sự thay đổi quá nhiều.
Wabi-sabi – Vẻ đẹp của sự không hoàn hảo
Wabi-sabi (侘寂) khá nổi tiếng khi nghĩ đến lối sống của người Nhật, đây là một quan niệm thẩm mỹ Nhật Bản thường gắn với sự giản dị, vẻ đẹp không hoàn hảo và những dấu vết hình thành theo thời gian. Theo JAPAN HOUSE Los Angeles, một trung tâm giới thiệu văn hóa Nhật Bản tại Mỹ, giải thích rằng “wabi” gợi nét đẹp mộc mạc, khiêm nhường, còn “sabi” liên quan đến vẻ đẹp có được qua thời gian và quá trình sử dụng. Bạn có thể cảm nhận tinh thần ấy ở một bề mặt gỗ đã lên màu, món gốm có đường nét không hoàn toàn đối xứng.
Nhìn cuộc sống theo tinh thần Wabi-sabi, có lẽ chúng ta sẽ bớt khắt khe với những điều chưa được như ý. Đơn giản như khuôn mặt dần có thêm dấu vết của tuổi tác, một ngày cho phép mình không dọn dẹp nhà cửa, một chiếc điện thoại cũ nhưng vẫn dùng tốt, hay một việc dù rất yêu thích vẫn khiến mình khó khăn trong lần đầu thử sức. Hiểu điều ấy giúp chúng ta dễ cảm thông hơn với chính mình và nhận ra rằng những gì thân thuộc vẫn đáng quý, dù chẳng còn mới hay hoàn hảo như trước.
Bạn vẫn có thể muốn nhà cửa gọn hơn, công việc tốt hơn và bản thân tiến bộ hơn, nhưng những điều chưa làm được không cần trở thành lý do để xem nhẹ công sức bạn đã bỏ ra. Khi một việc không như mong đợi, hãy cho mình thời gian nhìn lại, sửa chỗ còn thiếu và ghi nhận phần mình đã làm tốt. Giá trị của cuộc sống nằm ở những bữa cơm, cuộc trò chuyện và những điều khiến mình hài lòng nên dù có vài dấu vết hao mòn, chúng vẫn mang lại cảm giác gần gũi mà một món đồ mới chưa chắc có được.
Ăn uống đa dạng và dành chỗ cho vận động
Bên cạnh các góc nhìn tinh thần, văn hóa ăn uống cũng là một phần đáng tham khảo khi tìm hiểu lối sống của người Nhật, đặc biệt ở cách kết hợp nhiều món và nguyên liệu trong bữa ăn truyền thống. Những bữa cơm ấy thường có cơm, món chính, món phụ và canh, với các thực phẩm như rau, cá và đậu được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Lối sống của người Nhật thường nhấn mạnh sự cân đối giữa các nhóm thực phẩm, duy trì cân nặng phù hợp hơn là chỉ dựa vào tên gọi của món ăn và sở thích ăn uống.
Vận động cũng là một điều rất đáng học hỏi trong lối sống của người Nhật, như đi bộ trên những quãng đường phù hợp hoặc đạp xe khi điều kiện cho phép. Mặc dù chúng ta thường thấy những hình ảnh người dân đi bộ đến ga tàu hay người cao tuổi đạp xe hàng ngày, nhưng báo cáo Health at a Glance 2025 của OECD ghi nhận 51% người trưởng thành tại Nhật Bản chưa đạt mức hoạt động thể chất đầy đủ.
Với cuộc sống ở Việt Nam, bạn có thể giữ lại tinh thần chăm sóc sức khỏe ấy qua những việc quen thuộc như thêm rau vào bữa cơm, cân bằng chế độ dinh dưỡng và sắp xếp thời gian để cơ thể được vận động. Một buổi đi bộ sau giờ làm hay khoảng nghỉ để đứng dậy giữa ngày có thể là bước khởi đầu phù hợp, tùy vào sức khỏe và lịch trình của bạn. Khi nếp sinh hoạt được xây dựng từ điều kiện thực tế, bạn cũng dễ điều chỉnh để phù hợp hơn lối sống của mình.
Áp dụng lối sống của người Nhật sao cho phù hợp với mình?
Tìm hiểu về những điều hay trong lối sống của người Nhật, có thể bạn sẽ muốn sắp xếp lại cuộc sống của mình, từ cách làm việc, mua sắm đến ăn uống và nghỉ ngơi. Nhưng nếu thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc, bản thân dễ thấy mệt trước khi kịp quen với nếp sống mới, nên bạn hãy bắt đầu từ một việc đơn giản mỗi ngày. Bạn có thể xem lại những gì còn trong tủ lạnh và nghĩ trước vài món sẽ nấu trong tuần trước khi đi mua sắm. Nếu đã lâu chưa dành thời gian cho sở thích, hãy dành thời gian thử lại trong một buổi tối ít việc.
Sau một thời gian, bạn sẽ biết cách áp dụng lối sống của người Nhật có phù hợp với bạn không, có giúp cuộc sống thuận tiện hơn không. Những triết lý sống như Ikigai, Kaizen hay Mottainai có thể gợi cho bạn một hướng bắt đầu thay đổi, còn việc giữ lại thói quen nào phù hợp vẫn tùy vào điều kiện thực tế và sở thích của bản thân bạn.
Nếu bạn muốn có thêm thời gian tận hưởng bữa cơm, trò chuyện với người thân hay nghỉ ngơi mà đầu óc không mãi vướng bận công việc, bạn có thể tham khảo thử lối sống chậm nhé. Giữa lịch trình dày đặc với nhiều điều phải hoàn thanh, đôi khi bạn chỉ cần ăn một bữa mà không nhìn điện thoại hoặc ngồi nghe người thân kể hết câu chuyện. Hãy áp dụng lối sống của người Nhật vào chính cuộc sống của mình và khiến mỗi ngày trở nên ý nghĩa hơn nhé.
Câu hỏi thường gặp về lối sống của người Nhật
Lối sống của người Nhật có giống lối sống tối giản không?
Lối sống của người Nhật và lối sống tối giản có những điểm gần gũi, nhưng không hoàn toàn đồng nhất, bởi sống tối giản hướng đến việc giảm bớt những thứ không cần thiết để dành chỗ cho điều quan trọng, từ đồ đạc đến lịch trình và các cam kết. Trong khi đó, đời sống Nhật Bản bao gồm nhiều nếp sinh hoạt và quan niệm văn hóa khác nhau, nên một người có thể trân trọng đồ vật hoặc yêu thích vẻ đẹp mộc mạc mà vẫn không chọn sống tối giản.
Ikigai có bắt buộc phải gắn với công việc không?
Ikigai trong lối sống của người Nhật có thể đến từ công việc, nhưng cũng có thể nằm trong sở thích, các mối quan hệ hoặc một hoạt động khiến bạn thấy cuộc sống có ý nghĩa. Chẳng hạn, niềm vui khi chăm sóc gia đình, làm vườn hay học một điều mới vẫn có giá trị riêng, ngay cả khi bạn không kiếm được tiền từ những việc ấy hoặc không xem chúng là một phần trong sự nghiệp.
Học theo lối sống của người Nhật có giúp sống thọ hơn không?
Học theo lối sống của người Nhật có thể gợi cho bạn cách nhìn lại thói quen và lựa chọn một nếp sống phù hợp hơn, nhưng chưa thể khẳng định rằng chỉ cần thực hành chúng là sẽ sống thọ hơn. Tuổi thọ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, vì vậy Ikigai, Kaizen hay Wabi-sabi nên được xem là những góc nhìn để tham khảo, bên cạnh việc chăm sóc sức khỏe và điều chỉnh sinh hoạt theo nhu cầu thực tế.
Lời kết
Tìm hiểu lối sống của người Nhật, có lẽ mỗi người trong chúng ta sẽ thấy một điều phù hợp với mình, như trân trọng hơn những món đồ đang dùng, dành lại thời gian cho sở thích đã bỏ quên hay bớt khắt khe với bản thân khi mọi việc chưa như ý. Bạn có thể thử áp dụng lối sống của người Nhật từ một việc nhỏ rồi dần điều chỉnh phù hợp theo nhịp sống của mình. Nếu bạn muốn tìm thêm cảm hứng, hãy khám phá những phong cách sống khác và chọn điều khiến bạn thấy cuộc sống của mình dễ chịu, ý nghĩa hơn nhé.
